Ouz Aral, TRT'nin en gen orkestra efi Zafer Gndodu ile konutu.

Eh Zafer'ciim beni tanrsn, can yakmadan duramam. imdi srganl sorular geliyor. alp sylediimiz trklerin ou 4-5 notalk ve yzlerce yllk anonim ky trkleri. Sen onlar tekrar ediyorsun. Sen bir mziki misin yoksa mzeci mi?

- kisiyim de... nce, bu birikmi szle szle bugnlere gelmi bir kltr korumak zorundaym. Sonra da bu kltr gelitirmek zorundaym. Halk mziimizin geri kalmasnda nce Osmanl'nn halktan kopuk oluu ve ilgisizliinin byk pay var. Sadece saray bestecilerinin mziini dinlemiler. Tamburi Mustafa evu'a kadar haalk mziiyle ilgilenen Osmanl bestecisi yok gibi. Belki biraz da Dede Efendi... Cumhuriyet dneminde de halk mziinin farkna ge varlm. Ancak Macar Bela Bartok gibi dnya apnda besteciler Anadolu'yu arkla gezip trklerimizi notaya almaya balaynca bizimkiler uyanm. Nurettin Sarszen, Nida Tfeki gibi fedakar ustalarmzn gece gndz demeden abalaryla bu mzik bugnk durumuna gelebilmi. Tabii, Ak Veysel, Ali zzet, Daimi, Mahzuni, Yastman gibi yzlerce halk ozannn da halk mziinin kentlere tanmasnda byk paylar var.

Pekiyi, bir alt st bir oktarlk olan bu trkleri nasl gelitireceksin?

- Bu gelitirme denemesini nce Paris'ten dnen Klasik Bat Mziki'lerimiz denedi. ok gzel yaptlar ortaya kt ama tutmad. Belki toprak kokusu eksikti, belki tek sesli mzie alkn olan kulaklarmza ters geldi. O sralarda halk mziinde darbuka, keman bile bize yasakt. Halk mziinin otantikliini koruma adna. Ama imdi benim orkestramda piyano gitar veya viyolensel bile var. Bu sazlar mzie ister istemez zenginlik, deiik armoniler ve ok ses katyor. Klasikilerden sonra bir de biz deniyoruz. Sonunda iyi bir yere varacaz nasl olsa.

spanya'da fakir ocuklar kaderlerini yrtmalar iin ya futbolcu ya matador olmak zorundadrlar. Bizdeki Alevi ocuklarnn da balama alma gayreti bu nedenle mi?

-Evet nl bir trkc veya balamac olmak bir eit kurtulu oluyor. Ne kadar okursan oku devlet dairelerinde kolay i bulamazsn. TRT'deki hogr onlarda yok. zel irketlerde de durum aa yukar ayn. Alevi olduunu saklyorsun. Bu, Trk olduunu Trkiye'de saklamak gibi bir ey...

Ama yaptn mzik hala balama arlkl.

-Tabii, balama arlkl olacak Ouz Aabey... Bugn sadece Trkiye'de deil dnyada ka milyon kiinin balama aldn bilsen bu yatan sonra bile arabilirsin. Balama artk dnyada kendine bir yer aryor. Gitarn ne kadar minicik bir lkeden kp dnyay fethettiini dnsene...

GUINNESSE GRD

Bu fetih nasl olacak?

-Olmakta bile. Bu yzden Guinness Rekorlar Kitab'na getim. nanmazsan bak oku... (Zafer szn burasnda Gines Kitabn burnuma dayad. Kln Filarmoni Orkestrasyla birlikte tam 1246 balamalk bir orkestray ynetmiti. stelik balamay alanlarn bir blm de Avrupa lkelerinin vatandalarym. Yani Alman, Belikal filan.) Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu'nun dzenledii bu konserin provalar iin tam ay Almanya'ya tandm. Kln Arena dnyann en byk konser salonuydu. Sadece orkestra sahnesi 2 bin kii alyor. Konser gecesi salonun yan kapsndan kp efin duraca ykseltiye doru yrrken yol bir trl bitmedi. Belki de yaammn en uzun yryyd. nde tam tekmil Kln Filarmoni Orkestras. Ardnda tam 1246 balamac gzlerini bana dikmilerdi. Dede, nine, torun yanyana tezene vuruyorlard. Hemen yanlarnda bir Alman kz curay elfe ile alyordu. Bir Semah alarken gzlerim doldu. Gzyam koyvermek iin alnmdaki terin yanaklarma inmesini bekledim.

Benim bu konserden niye haberim olmad?

-nk sen Trkiye'de yayorsun Ouz Aabey. Senin televizyonlarn, gazetelerin hangi Holivut artistinin hangi bacandaki beni aldrdn haber olarak geerler. Ama o gece tek Trk TV'cisi ya da gazetecisi konser salonunda yoktu. Oysa bu byk konseri tm Avrupa televizyonlar ilk sanat haberi olarak duyurmulard. Naklen yaynlayanlar bile vard sanyorum.

Zafer, daha sonra bana konserin video kaasetini seyrettirdi. Kalbim durmadysa pehlivan dedemden geen genlerim sayesindedir sanrm. Yerimden kalkp mineden kaln bir odun aldm ve Bre alak olum, ben balama alan bu 1200 kii arasnda niye yokum? diye Zafer'in stne yrdm. O da kaarken,

- Balama dzenini biraz daha alman gerek aabey''! dedi.


Rekorlar kitabnda bir Kelolan


Hani Anadolu'muzun gzel masallar vardr ya... Hani Kelolan, allem edip kallem edip padiahn kzn alrd, hatta padiah bile olurdu. Bu masal ite yle bir masal!..

Bir varm bir yokmu... Deve tellal, pire berber iken ve ben annemin beiini tngr mngr sallar iken Erzincan'n bir kynde kara kvrck sal mavi gzl bir bebek domu. Doar domaz da gzn ky evinin duvarnda asl olan balamaya dikmi. Balama sap dnk, teli kopuk, harap ve trapm. Bebein babas alarm umuduyla bir zamanlar alm ama alamam. Alevi kylerinde ie yaramayan eya atlr yaklr ama balamaya dokunulmaz. nk ad Telli Kuran'dr. badet bile sazla yaplr.

ocuk Zafer, nceleri anasnn sprgesini kucana alp balama niyetine alp sylermi. Sonra da plastik kumbarasn krp yllarca biriktirdii ilk parayla harap balamay kasabadaki ustaya tamir ettirip almaya balam. ald ilk trk de Ak Mahsuni'nin,

Yaz baharm dnd ka / Eller merhametsiz oldu / ald beni tatan taa / Seller merhametsiz oldu trksym.

*

Ben, Zafer Gndodu'yu tandm srada 15-16 yalarnda filand. Bir gn, Fatih'teki Trk Folklor Kurumu'nda hocalk yapan kadim dostum Arif Sa'a merhaba demeye gitmitim. renci delikanllarn iinde cvl cvl gzleri ve daha o yata tezeneyi usta ii vuruuyla Zafer dikkatimi ekmiti.

Bana balama dersi verir misin? diye sordum. Her Anadolu delikanls gibi utanp skld. Onca, nl ve kocaman bir adama ders vermek kimin haddine?..

Ama yine de bizim eve derslere geldi. Dersler karlkl oldu. O bana Hseyni Makam'n yani Ak Dzenini retmeye alrken ben de ona da bilgimin yettiince Halk Mziini retmeye altm. nk sadece Alevi deyileri tm Anadolu mziini kapsamyordu. Zafer Gndodu, o gnlerini yle anlatt;

-Babam benim okumam istiyordu. Onun fikrine gre okumak stanbul'da olurdu. stanbul'a yek balama yek yrek vardmda dm koptu. Topkap'ya varp onca insan ve onca arac bir arada grnce kendimi ezilmek zere olan bir karnca gibi hissettim. Teyzemin evine yollarda ezilip helak olmadan vardm iin yce Mevlam'a hala krediyorum. Teyzem de biz de varlkl deildik. Kimseye yk olmamak iin dn salonlar dahil nl nsz btn trkclerin arkasnda saz aldm. O arada liseyi bitirdim. Sonra konservatuara girip ve grtlamdan kesip senin de eteklemenle bir piyano edindim aabey. Hem Modzart' hem Muharrem Erta' notalarda tanmaya altm. Dousuyla batsyla mzik mzikti ve sonuta aynyd. nk btn insanlarn bir yrei ve iki kula vard. Kim kimi yener. Gre yoktu!..''

Haydi biraz dedikodu yapalm. Geenlerde Nvit Kodall Hoca'mz Trk Mzii meyhane mziidir! demiti. Sen ne diyorsun?''

-Bence eksik sylemi. Bizim balama mziiyle oturak alemi de yaplr, Tanr akna semah da dnlr. Ben 70 kiilik orkestra ynetiyorum. Nevzat Atl Hocam 50 kiilik koro ynetiyor. Bunca insan hangi meyhanenin sahnesi alabilir? KLasik Bat Mzii bir aristokrat mziidir. Atlas kanapelere yaylp mzik dinleyen asiller o srada maden sodas m iiyorlard acep?.. Ben, Kodall Hoca'nn sadece Fahrettin Arslan tipi gazino mziini kastettiini sanyorum.

*

Zafer konservatuarda renciyken bir akam yel yepelek bize geldi. Zaten evin ocuu gibiydi.

- Aabeyciim, ablacm gidiyoruz, dedi.

- Nereye?

- Kz istemeye... Sizden baka gtrecek kimim var?

-Haydaaa!.. Kz kim, kimin nesi, nasl bir kz?

-yi bir kz. O da bizim okuldan. Ayn zamanda Nevzat Atl'n ynettii Devlet Korosunda korist. Bir beyin cerrahnn kz. Babas ili Etfal Hastanesinin bahekimi.

-Bana bak Zafer, balamay benden iyi alyorsun diye azmann alemi yok! Elin ulsuz Alevi algcsna koca bahekim kz m verirmi lan!.. Bizi kapdan kovarlar, merdivenden atarlar!

Dedimse de dinletemedim. Zafer, hanmla beni ite srye kz istemeye gtrd. Aman Allah!.. Kz Botielli'nin resimlerinden km bir peri... Lepiska salar omuzlarna iniyor. Bir glyor, grenin iinde gller alyor. Hem de bakara gl cinsinden. Baba ise nur yzl bir Anadolu dervii. Ayn zamanda bir Fransz kontu zerafetine de sahip...

Ferahnaz ile Zafer'in imdi su damlas gibi bir kzlar var. Minik elleriyle hem keman hem piyano almaya alyor, beceriyor da. Ama gnl tiyatroda sanyorum. Evlilik Zafer'e doping etkisi yapt. Okul en yksek notlarla bitti. En yksek notlarla radyoya solist olarak girdi ve TRT'nin en gen orkestra ve koro efi oldu. Yllardr ef olarak TRT'nin Halk Mzii Korosunu ve Orkestrasn ynetiyor. Televizyonlarda mutlaka grmsnzdr.


2001